Dieta wspomagająca zdrowie wątroby – zalecany jadłospis

Wątroba, z języka greckiego hepar, to nieparzysty gruczoł miąższowy, który jest jednocześnie największym gruczołem trawiennym w ludzkim organizmie, pełniącym wiele istotnych dla jego prawidłowego działania funkcji. Waga wątroby może stanowić od 2 do nawet 5 procent całkowitej masy ciała człowieka. Zarówno rozmiar, jak i kształt tego gruczołu są wielkościami stałymi w warunkach fizjologicznych, natomiast przy stanach chorobowych mogą ulec zmianom, dając różne niepokojące symptomy. W przypadku wystąpienia schorzeń wątroby często stosowana jest tzw. dieta na wątrobę, której najważniejszym zadaniem jest wsparcie prawidłowego działania tego narządu. Jakie funkcje w organizmie człowieka pełni wątroba i co jej szkodzi? Kiedy konieczna jest dieta wspomagająca pracę wątroby? Co jeść, a czego unikać przy diecie na regenerację wątroby? Po więcej informacji na ten temat zapraszamy do naszego artykułu!

Najważniejsze funkcje wątroby

Wątroba jest zlokalizowana u człowieka w prawym podżebrzu, pod przeponą, czyli po prawej stronie brzucha, i częściowo przechodzi do górnego nadbrzusza oraz lewego podżebrza. Większość wątroby jest osłonięta żebrami i bezpośrednio przylega do przepony. Narząd ten ma podwójne unaczynienie – krew stanowi niemal jedną trzecią całej masy wątroby. Pełnione przez ten organ funkcje są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Do najważniejszych funkcji wątroby zalicza się:

• gromadzenie i uwalnianie glukozy, przez co stanowi ona ważny zbiornik materiału energetycznego,
• wytwarzanie żółci, która jest produktem umożliwiającym trawienie i wchłanianie tłuszczów,
• przekształcanie węglowodanów i białek w tłuszcze,
• rozkład lipidów do kwasów tłuszczowych,
• dezaktywację hormonów oraz przemiany leków,
• wytwarzanie białek, do których zalicza się albuminę oraz protrombinę,
• magazynowanie witamin B12, D, K i A oraz żelaza,
• detoksykację organizmu z substancji szkodliwych, w tym alkoholu i amoniaku,
• przemianę hemu w bilirubinę,
• działanie immunosupresorowe.

Wątroba jest niezwykle ważnym narządem w ciele człowieka, który pełni w nim kilkaset funkcji, a jej prawidłowe działanie wpływa korzystnie na organizm. O zdrowie wątroby należy dbać w szczególny sposób – choć narząd ten ma pewne zdolności do regeneracji, nie są one nieograniczone, a bez sprawnej wątroby nie da się żyć. Warto na co dzień wspierać prawidłowe funkcjonowanie wątroby, aby jak najdłużej pozostać zdrowym. W przypadku pojawienia się problemów z tym ważnym narządem, można postawić na odpowiedni sposób żywienia. Dieta na zdrową wątrobę ma na celu wsparcie narządu oraz wyrównanie ewentualnych niedoborów żywieniowych.

Zdrowa wątroba – co jeść, a czego unikać?

Warto mieć na uwadze, że wątroba jest pojedynczym organem, czyli niezastąpionym, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na działania, które pozwolą jej jak najdłużej funkcjonować w prawidłowy sposób. Co szkodzi wątrobie? Lista czynników szkodzących naszej wątrobie jest naprawdę długa. Można do nich zaliczyć przede wszystkim złe nawyki żywieniowe, z czym wiąże się częste spożywanie tłustych potraw, a także wypijany w nadmiarze alkohol. Na wątrobę wpływają niekorzystnie m.in. znajdujące się w jedzeniu toksyny (np. toksyny muchomora sromotnikowego), metale ciężkie oraz pleśnie. Na kondycję wątroby mogą również źle wpływać niektóre leki i suplementy diety, szczególnie jeśli są przyjmowane w nadmiarze i przez długi czas, a także schorzenia takie jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy różnego rodzaju stany zapalne.

Dla naszej wątroby szkodliwy jest również wysoki poziom cholesterolu we krwi oraz przewlekłe i ostre zakażenie wirusami wywołującymi WZW, czyli wirusowe zapalenie wątroby. Niekorzystnie na kondycję wątroby wpływają również niektóre choroby autoimmunologiczne. Osobom zmagającym się z zaburzeniami jej funkcjonowania zalecana jest dieta na regenerację wątroby, o której będzie mowa w dalszej części artykułu.

Dieta a wątroba – najczęstsze choroby

Mimo że wątroba ma zdolność do regeneracji, należy o nią dbać, zwłaszcza że szybkie tempo życia w znaczny sposób ją obciąża, co może prowadzić do poważnych zaburzeń, związanych z jej funkcjonowaniem. Do najczęstszych chorób wątroby możemy zaliczyć:

• niealkoholowe stłuszczenie wątroby – schorzenie jest związane z otyłością, nadciśnieniem tętniczym, nieprawidłową gospodarką lipidową, zespołem metabolicznym, zespołem policystycznych jajników oraz z cukrzycą typu 2. Choroba może się objawiać zmęczeniem, osłabieniem i pogorszonym samopoczuciem;
• marskość wątroby – choroba, przy której dochodzi do zaburzenia czynności wątroby oraz jej uszkodzenia. Najczęstszą przyczyną marskości wątroby jest przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C. Do opisywanej choroby wątroby może też prowadzić stłuszczenie wątroby;
• alkoholowe uszkodzenie wątroby – przyczyną choroby jest spożywany w nadmiarze alkohol. W wyniku metabolizmu alkoholu powstają szkodliwe dla wątroby substancje toksyczne. Choroba objawia się szybką utratą wagi, zmęczeniem, utratą apetytu oraz nudnościami i wymiotami;
• wirusowe zapalenie wątroby – choroba jest wywoływana przede wszystkim przez wirusa zapalenia wątroby typu A (HAV), typu B (HBV) oraz przez wirusa typu C (HCV). Schorzenie objawia się przede wszystkim nudnościami, wymiotami, męczliwością oraz bólami brzucha, stawów i mięśni;
• zwłóknienie wątroby – powoduje je nadużywanie alkoholu, zatrucie lekami oraz infekcje wirusowe, choroby metaboliczne, pasożyty, choroby dróg żółciowych i choroby autoimmunologiczne. Schorzeniu często towarzyszy uczucie zmęczenia, zmniejszenie apetytu, bezsenność, świąd skóry oraz wzdęcia.

Przy chorej wątrobie konieczne będzie podjęcie kroków, mających na celu eliminację czynników odpowiedzialnych za daną dolegliwość. Poza tym może pomóc dieta wątrobowa, która wiąże się z rezygnacją z produktów, których spożywanie mogłoby dodatkowo pogłębiać problem.

Dieta na wątrobę – kiedy warto ją stosować?

Sposobem odżywiania, mającym na celu oczyszczenie wątroby oraz wsparcie jej regeneracji podczas choroby jest dieta wątrobowa. Zagadnienie to oznacza zmodyfikowaną formę żywienia podstawowego, uwarunkowaną czynnikami, do których zalicza się stan zdrowia, wydolność wątroby oraz współwystępujące choroby. Kiedy dieta wspomagająca wątrobę stanowi dobry pomysł? Najważniejszym wskazaniem do jej rozpoczęcia są zdiagnozowane schorzenia tego narządu, które mogą prowadzić do jego trwałego uszkodzenia czy niewydolności. Zalicza się do nich wspomniane wcześniej niealkoholowe stłuszczenie wątroby, a także marskość wątroby, wirusowe zapalenie wątroby oraz wiele innych dolegliwości, mających niekorzystny wpływ na pracę tego narządu. Dieta na regenerację wątroby często jest stosowana również w ramach działań profilaktycznych przez osoby, które nie zmagają się z problemami dotyczącymi tego narządu.

Dieta wątrobowa – na co zwrócić szczególną uwagę?

Przy diecie wątrobowej należy zwrócić uwagę na wiele elementów, w tym na stan zdrowia pacjenta oraz ewentualną obecność chorób towarzyszących. Nie istnieje jedna uniwersalna dieta na zdrową wątrobę. To, jaki sposób żywienia zostanie wdrożony, jest uzależnione od rodzaju schorzenia wątroby – szczegółowe zalecenia żywieniowe mogą się nieco różnić w poszczególnych jednostkach chorobowych. Co ważne, dieta przy chorej wątrobie powinna być zbilansowana w taki sposób, aby mogła dostarczać organizmowi niezbędnych składników do jego prawidłowego funkcjonowania. Warto również zwrócić uwagę, aby dostarczane organizmowi produkty żywnościowe dodatkowo nie nasilały dolegliwości chorobowych, a raczej efektywnie wspomagały regenerację wątroby i wyrównywały występujące w organizmie niedobory składników.

Dieta na zdrową wątrobę – co można jeść? Tabela

Zalecenia żywieniowe dla osób zmagających się z zaburzeniami wątroby są dość szerokie. Jak więc powinna wyglądać dieta wątrobowa? Co jeść, a czego unikać przy problemach z wątrobą? Do produktów żywieniowych mających korzystny wpływ na wątrobę możemy zaliczyć między innymi:

Co lubi wątroba oprócz wymienionych wyżej pokarmów? Na wątrobę wpływają korzystnie również oleje z oliwek oraz ryby, w tym w szczególności dorsz, szczupak, sandacz, śledź, węgorz, mintaj oraz flądra. W dbaniu o wątrobę mogą również pomóc przyprawy takie jak wanilia, cynamon, oregano, koperek czy majeranek (unikajmy jednak w diecie przypraw ostrych). Dozwolone są także jajka, zupy warzywne na chudych wywarach mięsnych, a także musy owocowe, galaretki oraz budynie na chudym mleku.

Dieta przy chorej wątrobie – czego należy unikać?

Przy chorej wątrobie można wymienić szereg produktów żywnościowych, których należy unikać. Jeśli u pacjenta zostanie wdrożona dieta na regenerację wątroby, przeciwwskazane będzie spożywanie pieczywa razowego, kaszy gryczanej i pęczaku, a także tłustego mleka oraz tłustych serków homogenizowanych. Należy także unikać serów pleśniowych i sera feta oraz smażonej na tłuszczu jajecznicy. Warto również wyeliminować z diety warzywa kapustne, cebulę, rzodkiewki, nasiona roślin strączkowych i paprykę. Nie zaleca się poza tym jedzenia gruszek, śliwek, czereśni, agrestu, suszonych owoców oraz orzechów. W diecie wątrobowej nie jest również wskazane spożywanie wzdymających grochówek, kapuśniaków, zupy fasolowej oraz tłustych rosołów i zup w proszku.

Dieta wspomagająca pracę wątroby nie powinna zawierać majonezu, musztardy, papryki chilli, pieprzu oraz curry. Nie jest także wskazane jedzenie słodkich kremów, lodów, sosów na śmietanie, pączków, tłustych ciast, czekolady oraz batonów. Dieta przy chorej wątrobie wymaga również rezygnacji z kawy, mocnej herbaty, alkoholu, napojów gazowanych oraz mocnego kakao i napojów typu cola.

Dieta na regenerację wątroby – zalecany jadłospis

Ogólne zasady w przypadku pacjentów, u których została wprowadzona dieta zdrowa dla wątroby, wiążą się z jedzeniem 5–6 mniejszych lekkostrawnych posiłków w ciągu dnia, najlepiej w regularnych 2- lub 3-godzinnych odstępach. Przy diecie na regenerację wątroby zaleca się gotowanie potraw na parze, a także pieczenie w folii lub duszenie bez dodatku tłuszczu. Przygotowywane posiłki nie powinny być ani za gorące, ani za zimne. Dzienny jadłospis przy diecie wątrobowej powinien zawierać warzywa w co najmniej trzech posiłkach, a owoce maksymalnie w dwóch – nie powinno się ich jednak spożywać w ramach ostatniego posiłku przed snem. Dzienna dieta przy chorej wątrobie wymaga również spożywania 2–3 porcji nabiału, a także, w miarę możliwości, 3 porcji ryb w ciągu tygodnia.

Posiłki najlepiej spożywać powoli, dokładnie je przeżuwając. Należy również unikać przejadania się, ponieważ może to doprowadzić do kolki wątrobowej. Zaleca się również spożywanie kolacji nie później niż 2–3 godziny przed snem, by organizm miał czas na spokojne strawienie posiłku, zanim udamy się na nocny wypoczynek. Przy diecie wątrobowej warto również zadbać o regularne przyjmowanie płynów – zaleca się wypijać przynajmniej 1,5 litra płynów dziennie. Należy także dodatkowo wzbogacić dietę w cholinę oraz witaminę B2, witaminę C i witaminę E, które wspierają oczyszczanie wątroby.