Czym jest stres oksydacyjny i jaki ma wpływ na wzrok?

Stres oksydacyjny – co to?

Zacznijmy od tego, czym jest stres oksydacyjny. Nazywany inaczej obciążeniem tlenowym, określa stan zachwiania równowagi między produkcją wolnych rodników i reaktywnych form tlenu (ROS), a ich neutralizacją przez układ antyoksydacyjny. Efekty to utlenienie lipidów, białek i DNA, a także spadek produkcji ATP w mitochondriach, co skutkuje uszkodzeniem błon komórkowych, modyfikacją białek oraz kwasów nukleinowych i spadkiem wydolności komórki.

Skoro wiemy już, co to jest stres oksydacyjny, przejdźmy do czynników, które zwiększają jego ryzyko. Należy do nich promieniowanie UV, które nasila produkcję wolnych rodników. Z kolei palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu sprzyja generowaniu dużych ilości ROS, a nieprawidłowa, bogata w wysoko przetworzoną żywność dieta wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powstałych na skutek działania wolnych rodników uszkodzeń. Zwiększenie ich produkcji stanowi efekt przewlekłego stresu. System obrony antyoksydacyjnej ulega osłabieniu wraz z wiekiem, a to oznacza że seniorzy są bardziej narażeni na stres oksydacyjny.

Stres a wzrok – jak wolne rodniki wpływają na kondycję oczu?

Stres oksydacyjny jest niebezpieczny dla organizmu, ponieważ może doprowadzić do wielu groźnych chorób, nawet nowotworowych. Szczególnie są na niego narażone te osoby, które żyją w ciągłym stresie, napięciu nerwowym czy też źle się odżywiają.

Stres oksydacyjny jest procesem, który powoduje uszkodzenie tkanek. Wywołują go bardzo małe, wysoce reaktywne cząsteczki, tzw. „wolne rodniki tlenowe”. Ich cechą charakterystyczną jest szybkie łączenie się z tkankami występującymi w naszym organizmie, co powoduje uszkodzenie komórek.

Taki „wylew” wolnych rodników do mikrokrążenia w oczach grozi uszkodzeniem delikatnych włosowatych naczyń. Wolne rodniki wywołują stan zapalny co uszkadza ich strukturę, powoduje nieszczelność i wysięki osocza krwi. Ponadto, wolne rodniki grożą również zatorem, zakrzepem i skurczem naczyń siatkówki.

Stres oksydacyjny a degeneracja plamki żółtej (AMD)

Siatkówka w okolicy plamki żółtej jest w dużym stopniu narażona na generowanie reaktywnych form tlenu. Zwiększeniu stresu oksydacyjnego w plamce sprzyja również lipofuscyna, czyli barwnik, który gromadzi się w nabłonku wraz z wiekiem. Tym, co chroni oczy przed wolnymi rodnikami są karotenoidy. Luteina i zeaksantyna pochłaniają światło niebieskie, wykazując przy tym działanie antyoksydacyjne. Rozwój AMD następuje także w przypadku niskiego poziomu cynku w organizmie. Dlatego też warto wziąć pod uwagę suplementację, by uzupełnić codzienną dietę w niezbędne dla zdrowia wzroku składniki. Suplementy na oczy z luteiną, zeaksantyną i cynkiem zapewniają im niezbędną ochronę i ograniczają ryzyko degeneracji plamki żółtej w przyszłości.

Co ważne, powstawanie wolnych rodników jest w każdym organizmie zupełnie naturalne, ponieważ ma to miejsce podczas przetwarzania tlenu na energię. Efektem ubocznym jest natomiast powstanie atomów, które niszczą inne cząsteczki. Działaniu wolnych rodników zapobiegają antyoksydanty, które oddają wolnym rodnikom swoje elektrony.

Stres a wzrok – inne choroby

Mimo że struktury soczewki zawierają skuteczny system przeciwutleniający, z wiekiem ulega on osłabieniu. To sprawia, że stres oksydacyjny staje się głównym czynnikiem rozwoju zaćmy. Utrata przejrzystości soczewek następuje w wyniku utlenienia, proteolizy i karbamylacji białek, będących głównymi składnikami włókien soczewki. Uszkodzenia oksydacyjne białek i lipidów prowadzą do ich zmętnienia.

Stres oksydacyjny odgrywa także istotną rolę w rozwoju jaskry. W tym przypadku nadmiar ROS doprowadza do uszkodzenia komórek nerwowych w obrębie nerwu wzrokowego. Aby temu zapobiec, należy regularnie stosować preparaty o właściwościach antyoksydacyjnych.

Nadmiar wolnych rodników – skutki

Efekty stresu oksydacyjnego można zobaczyć głównie na skórze, ponieważ wolne rodniki niszczą jej DNA  i utleniają kolagen, co powoduje szybsze starzenie się. Widać więc zmarszczki, zmniejszenie jędrności skóry, która jest szara i wygląda na zmęczoną.

W przypadkach najbardziej skrajnych, może dojść do mutacji DNA komórek, co prowadzi do powstania nowotworu i miażdżycy lub chorób układu krwionośnego.

W wyniku niewłaściwej diety i prowadzonego stylu życia, pewne wady w funkcjonowaniu narządu wzroku mogą wystąpić już o wiele wcześniej, nawet w bardzo młodym wieku, gdy to zagrożone są delikatne naczynia włosowate w oczach.

Co jeść, aby zapobiec skutkom stresu oksydacyjnego?

Odpowiednie żywienie jest bardzo ważne dla zdrowia naszych oczu. Powinniśmy więc pamiętać o tym, aby dieta była bogata w warzywa (szczególnie szpinak, brokuły czy kukurydzę), owoce oraz ryby. Z pewnością aktywność fizyczna i zmiana sposobu odżywiania sprzyjają opóźnieniu niekorzystnych procesów, wywołanych przez stres oksydacyjny.

Nawet niewielkie niedobory witamin mogą prowadzić do takich zaburzeń, jak kurza ślepota czy choroby plamki żółtej.

Dla zdrowia oczu ważne są:

• beta-karoten,
• witaminy A, E, C,
• cynk, selen, mangan,
• luteina,
• zeaksantyna,
• kwasy tłuszczowe Omega-3,
• glutation,
• resweratrol.

Jak chronić wzrok przed stresem oksydacyjnym?

Aby zabezpieczyć swoje oczy przed szkodliwym działaniem wolnych rodników i zniwelować stres oksydacyjny należy:

• stosować bogatą w antyoksydanty dietę, zawierającą warzywa, owoce, rośliny strączkowe i pełnoziarniste produkty zbożowe,
• przyjmować wraz z dietą, a w razie potrzeby także suplementować wykazujące działanie antyoksydacyjne witaminy A, C, E oraz minerały, takie jak cynk, selen i mangan,
• unikać nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV,
• zrezygnować z palenia tytoniu i przyjmowania nadmiernych ilości alkoholu,
• dbać o prawidłową masę ciała,
• utrzymywać prawidłową glikemię i ciśnienie krwi w przypadku rozpoznania cukrzycy,
• zredukować stres poprzez odpowiednią ilość snu, aktywność fizyczną i techniki relaksacyjne.